راه مهار ریسک بورس‌بازی در عصر نااطمینانی

والا صنیع‌زاده، گروه بورس: بازار سرمایه به دلیل ماهیت پرنوسان خود، نیازمند سازوکارهایی مؤثر برای مدیریت ریسک و ایجاد اطمینان در میان سرمایه‌گذاران است.
بیمه با توزیع ریسک بین بیمه‌گر و بیمه‌گذار، امکان مدیریت ریسک‌های سرمایه‌گذاری را فراهم می‌کند. در این میان، بیمه سهام می‌تواند به عنوان ابزاری کارآمد، به بهبود عملکرد بازار سرمایه و تقویت اعتماد سرمایه‌گذاران کمک کند. این نوع بیمه با ایجاد بازاری قابل اعتماد، به سهامداران امکان می‌دهد ریسک سبد خود را پوشش دهند و از مرحله پیش‌بینی تا جبران خسارت، به‌صورت نظام‌مند عمل کنند.
بیمه سهام می‌تواند در قالب انواع مختلفی چون بیمه کاهش ارزش سبد سهام، بیمه توقف نماد معاملاتی یا بیمه عدم نقدشوندگی ارائه شود. در ایران، با وجود تأکید اسناد بالادستی بر توسعه بخش بیمه، این صنعت با چالش‌هایی مانند محدودیت ظرفیت مالی، کمبود نیروی متخصص و وابستگی به بازارهای خارجی مواجه است. بنابراین، تعامل بیشتر صنعت بیمه با بازار سرمایه می‌تواند راهکاری نوین برای بهبود عملکرد این صنعت و کمک به رشد اقتصادی باشد.
با توجه به اهمیت موضوع، پرسش اصلی این پژوهش آن است که بیمه سهام چه تأثیری بر افزایش سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه ایران دارد و آیا می‌تواند به عنوان ابزاری برای توزیع و انتقال ریسک، به کاهش ریسک‌های این بازار کمک کند. این پژوهش با در نظر گرفتن دو فرضیه اصلی - تأثیر مثبت بیمه سهام بر افزایش سرمایه‌گذاری و نقش آن در کاهش ریسک بازار - به بررسی این رابطه بازار پرنوسان سرمایه ایران می‌پردازد؛ بازاری که نااطمینانی در آن می‌تواند مانع جذب سرمایه‌گذاری شود و توسعه مکانیسم‌های بیمه‌ای برای مدیریت ریسک‌های آن، مورد تأکید اسناد بالادستی کشور نیز قرار دارد.
در پژوهشی توسط دکتر حسین امیری، دکتر وهاب قلیچ و عذرا همدست که در پاییز ۱۴۰۴ منتشر شد، به این پرسش پاسخ داده شده است. این پژوهش با به‌کارگیری روش مدلسازی معادلات ساختاری (SEM) در نرم‌افزار Smart-PLS  و استفاده از داده‌های ترکیبی (کتابخانه‌ای، مصاحبه و پرسشنامه) به بررسی موضوع پرداخته است.
در فاز کیفی، مؤلفه‌های کلیدی از طریق مطالعه پیشینه و مصاحبه با خبرگان شناسایی شدند. سپس در فاز کمی، برای سنجش و تأیید این مؤلفه‌ها از روش معادلات ساختاری استفاده گردید. داده‌های لازم از طریق پرسشنامه‌ای ساختاریافته جمع‌آوری و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ تأیید شد.
 یافته‌ها حاکی از تأثیر مثبت و معنادار بیمه سهام بر افزایش سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه ایران است. تحلیل‌های آماری، ۳۰ شاخص را در قالب ۵ مؤلفه اصلی به عنوان کانال‌های این تأثیر معرفی کردند که همگی از روابط معنی‌دار (با بار عاملی بالای ۰٫۶ و آماره  t قابل توجه) برخوردار بودند:
 مدیریت بهتر ریسک: پوشش طیف وسیعی از ریسک‌ها از جمله ریسک نرخ ارز، اعتباری، نقدینگی، سیاسی و عملیاتی.
 شرایط عمومی بیمه سهام: افزایش سرمایه‌گذاری از طریق ارتقای کارایی، کاهش ریسک اشتغال سرمایه، افزایش ثبات بازار، بهبود قیمت‌گذاری سهام و امنیت اطلاعاتی.
 استفاده از صکوک با پشتوانه بدهی: افزایش نقدینگی، کاهش ریسک بلندمدت و هزینه معاملات و جذب سرمایه‌گذاران مبتنی بر اصول شرعی.
 کاربرد اوراق تبعی: ایجاد احساس امنیت در سرمایه‌گذاران خرد از طریق تضمین سود و کاهش خسارات، بویژه در روزهای منفی بازار.
 استفاده از صکوک با پشتوانه دارایی: افزایش ابزارهای مالی اسلامی، جلب اعتماد سرمایه‌گذاران اسلامی، کاهش ربا و ایجاد محیطی امن‌تر برای سرمایه‌گذاری.
در مجموع، این مطالعه نشان می‌دهد که بیمه سهام با کاهش ادراک ریسک و افزایش انتظار بازدهی مطمئن‌تر، انگیزه سرمایه‌گذاران برای ورود و تداوم فعالیت در بازار سرمایه را تقویت می‌کند.
با توجه به این نتایج، پژوهشگران پیشنهادهای اجرایی و سیاستی مشخصی را ارائه می‌دهند تا صنعت بیمه و بازار سرمایه ایران بتوانند از این فرصت بهره‌مند شوند. اولین و مهم‌ترین پیشنهاد، تشکیل کمیته مشترک بیمه-بورس در سطح وزارت اقتصاد برای طراحی ابزارهای مالی تلفیقی مانند اوراق بهادارسازی بیمه‌نامه‌ها است. دوم، تدوین دستورالعمل اجرایی انتشار اوراق بیمه‌ای توسط بیمه مرکزی و سازمان بورس برای پوشش ریسک‌های کلانی مانند زلزله، سیل و نوسانات اقتصادی است. سوم، ایجاد سامانه یکپارچه تبادل داده‌های ریسک بین شرکت‌های بیمه و نهادهای بازار سرمایه برای شفاف‌سازی قیمت‌گذاری ریسک و ارزیابی بهتر اوراق پیشنهاد شده است. همچنین، تقویت نظارت فناورانه بر فرآیندهای بیمه‌ای و بازنگری در فرآیند صدور مجوز برای محصولات بیمه‌ای نوین ویژه بازیگران بورس (مانند صندوق‌های سرمایه‌گذاری) از دیگر توصیه‌های کلیدی این پژوهش است. در نهایت، این مقاله تأکید می‌کند که پیوند استراتژیک بین صنعت بیمه و بازار سرمایه، نه تنها ظرفیت مدیریت ریسک را افزایش می‌دهد، بلکه می‌تواند به عنوان یک منبع نوآورانه تأمین مالی، به رشد و توسعه اقتصادی پایدار کشور کمک شایانی کند.

منبع: امیری، حسین، قلیچ، وهاب و همدست، عذرا (۱۴۰۴). بررسی اثرات بیمه سهام بر افزایش سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه ایران. فصلنامه راهبرد اقتصادی